Анотація
Метою дослідження було вивчення ролі українських бібліотек у розвитку навичок використання цифрових технологій на основі міжнародного досвіду. Методологія дослідження включала системний аналіз діяльності українських бібліотек у Києві, Львові та Харкові, контент-аналіз цифрових платформ і інструментів, огляд міжнародних практик у Фінляндії, Індії, Молдові, Румунії та Нігерії, а також описово-аналітичний метод узагальнення програм і ініціатив з метою оцінювання ефективності інтеграції цифрових технологій у бібліотечну діяльність і формулювання рекомендацій. Основні результати дослідження засвідчили сучасний стан українських публічних бібліотек у Києві, Львові та Харкові та дали змогу встановити, що вони зазнали трансформації, еволюціонувавши від традиційних сховищ друкованих матеріалів до центрів цифрової освіти та інноваційної діяльності. Досліджено, що впровадження цифрових платформ, зокрема «Дія. Цифрова освіта», Google Workspace, Canva, електронних бібліотек і вебінарів, дало змогу користувачам різного віку підвищити рівень цифрових компетентностей та інформаційної грамотності. Зокрема, такі інструменти, як «Дія. Цифрова освіта», Canva, Google Workspace, Zoom, Microsoft Teams і чат-боти, допомагають бібліотекарям ефективно організовувати навчання, керувати навчальними групами та адаптувати матеріали для користувачів. Міжнародний досвід засвідчив, що програми розвитку бібліотек як центрів цифрової освіти у Фінляндії, Індії, Молдові, Румунії та Нігерії сприяли підвищенню рівня інформаційних і технологічних навичок громадян. Установлено, що в Україні мережа хабів цифрової освіти дала змогу вразливим групам населення опанувати практичні цифрові навички, тоді як централізовані ресурси у Фінляндії та програми в Індії забезпечили доступ до знань для широких верств населення, зокрема мешканців сільських територій та осіб з обмеженими можливостями. Отримані результати доводять, що технічне оновлення бібліотек і підготовка бібліотекарів як цифрових фасилітаторів сприятимуть підвищенню цифрової грамотності населення, інклюзивності освітніх послуг та розвитку навичок критичного мислення, забезпечуючи інтеграцію України у глобальний інформаційний простір. Рекомендації передбачають розширення мережі бібліотечних хабів, поєднання очного та дистанційного навчання, створення національної цифрової платформи та розроблення спеціалізованих курсів для соціально вразливих груп населення. Практичне значення дослідження полягає в тому, що його результати можуть бути використані бібліотекарями та менеджерами у сфері освіти для підвищення рівня цифрової грамотності
Ключові слова
цифрова компетентність; соціальна інклюзія; центри цифровізації; навчання; міжнародний досвід
Використані джерела
- Abumandour, E.-S.T. (2021). Public libraries’ role in supporting e-learning and spreading lifelong education: A case study. Journal of Research in Innovative Teaching & Learning, 14(2), 178-217. doi: 10.1108/JRIT-06-2019-0063.
- Ali, M.Y., Naeem, S.B., & Bhatti, R. (2020). Artificial intelligence tools and perspectives of university librarians: An overview. Business Information Review, 37(3), 116-124. doi: 10.1177/0266382120952016.
- Association for Progressive Communications. (2009). Digital Empowerment Foundation (DEF). Retrieved from https://www.apc.org/en/digital-empowerment-foundation-def.
- Atoy Jr, M.B., Garcia, F.R.O., Cadungog, R.R., Cua, J.D.O., Mangunay, S.C., & de Guzman, A.B. (2020). Linking digital literacy and online information searching strategies of Philippine university students: The moderating role of mindfulness. Journal of Librarianship and Information Science, 52(4), 1015-1027. doi: 10.1177/0961000619898213.
- Beck, E., Goin, M.E., Ho, A., Parks, A., & Rowe, S. (2021). Critical digital literacy as method for teaching tactics of response to online surveillance and privacy erosion. Computers and Composition, 61, article number 102654. doi: 10.1016/j.compcom.2021.102654.
- Canva. (n.d.). Retrieved from https://www.canva.com.
- CENL News. (2025). Finnish E-library improved equal access to library services. Conference of European National Librarians. Retrieved from https://www.cenl.org/finnish-e-library-improved-equal-access-to-library-services.
- Chytomo. (2022). The bombing of Kharkiv damaged one of Europe’s largest libraries. Retrieved from https://chytomo.com/en/the-bombing-of-kharkiv-damaged-one-of-europe-s-largest-libraries/.
- Dias-Trindade, S., & Ferreira, A.G. (2020). Digital teaching skills: DigCompEdu CheckIn as an evolution process from literacy to digital fluency. Icono14, 18(2), 162-187. doi: 10.7195/ri14.v18i1.1519.
- Digital Education Hub. (n.d.). Retrieved from https://surl.li/uzkzbh.
- Digital Empowerment Foundation. (n.d.). Retrieved from https://surl.li/mbduzu.
- Diia. Digital Education. (n.d.). Retrieved from https://osvita.diia.gov.ua.
- El Benny, M., Kabakian-Khasholian, T., El-Jardali, F., & Bardus, M. (2021). Application of the eHealth literacy model in digital health interventions: Scoping review. Journal of Medical Internet Research, 23(6), article number e23473. doi: 10.2196/23473.
- E-library. (n.d.). Retrieved from https://surl.li/cqmscn.
- Finna. (n.d.). Retrieved from https://finna.fi.
- Garoufali, A., & Garoufallou, E. (2024). Transforming libraries into learning collaborative hubs: The current state of physical spaces and the perceptions of Greek librarians concerning implementation of the “Learning Commons” model. Global Knowledge, Memory and Communication, 73(6-7), 828-852. doi: 10.1108/GKMC-04-2022-0086.
- Google Workspace. (n.d.). Retrieved from https://workspace.google.com/intl/uk/.
- Hamad, F., Al-Fadel, M., & Fakhouri, H. (2021). The effect of librarians’ digital skills on technology acceptance in academic libraries in Jordan. Journal of Librarianship and Information Science, 53(4), 589-600. doi: 10.1177/0961000620966644.
- Haryanto, H., Laugu, N., & Zulaikha, S.R. (2024). Public libraries as incubators for social inclusion and entrepreneurship for achieving sustainable development goals (SDGs): A progressive transformation. Jurnal Kependidikan: Jurnal Hasil Penelitian dan Kajian Kepustakaan di Bidang Pendidikan, Pengajaran, dan Pembelajaran, 10(2), 760-770. doi: 10.33394/jk.v10i2.11648.
- Hernandez-Ramos, R., Aguilera, A., Garcia, F., Miramontes-Gomez, J., Pathak, L.E., Figueroa, C.A., & Lyles, C.R. (2021). Conducting internet-based visits for onboarding populations with limited digital literacy to an mhealth intervention: Development of a patient-centered approach. JMIR Formative Research, 5(4), article number e25299. doi: 10.2196/25299.
- Horban, Y., Dolbenko, T., Kobyzhcha, N., Kasian, V., Karakoz, O., & Haisyniuk, N. (2024). Digital transformation of Ukrainian libraries: Current state and prospects. African Journal of Applied Research, 10(1), 117-129. doi: 10.26437/ajar.v10i1.672.
- InLviv. (2024). Top 5 best libraries in Lviv. Retrieved from https://surl.li/rhddgh.
- IREX. (n.d.a). Libraries for development. IREX. Retrieved from https://www.irex.org/project/libraries-development.
- IREX. (n.d.b). Novateca – global libraries Moldova. Retrieved from https://www.irex.org/project/novateca-global-libraries-moldova.
- Kharkiv State Scientific Library named after V. G. Korolenko. (n.d.). Retrieved from https://library.korolenko.kharkov.com/biblioteka/digital-education-hub/.
- Kuek, A., & Hakkennes, S. (2019). Healthcare staff digital literacy levels and their attitudes towards information systems. Health Informatics Journal, 26(1), 592-612. doi: 10.1177/1460458219839613.
- Kumpulainen, K., Sairanen, H., & Nordström, A. (2020). Young children’s digital literacy practices in the sociocultural contexts of their homes. Journal of Early Childhood Literacy, 20(3), 472-499. doi: 10.1177/1468798420925116.
- La Rose, T., & Detlor, B. (2021). Social work digital storytelling project: Digital literacy, digital storytelling, and the makerspace. Research on Social Work Practice, 31(6), 599-609. doi: 10.1177/1049731521992427.
- Le, B., Lawrie, G.A., & Wang, J.T. (2022). Student self-perception on digital literacy in STEM blended learning environments. Journal of Science Education and Technology, 31, 303-321. doi: 10.1007/s10956-022-09956-1.
- Lilian, A. (2022). Motivational beliefs, an important contrivance in elevating digital literacy among university students. Heliyon, 8(12), article number e11913. doi: 10.1016/j.heliyon.2022.e11913.
- Lviv Regional Universal Scientific Library. (n.d.). Retrieved from https://www.lounb.org.ua/.
- Microsoft Teams. (n.d.). Retrieved from https://www.microsoft.com/en-us/microsoft-teams/group-chat-software.
- National Library of Ukraine named after V. I. Vernadsky. (2023). Electronic resources and digital collections. Retrieved from http://conference.nbuv.gov.ua/report/view/id/2103.
- National Library of Ukraine named after V. I. Vernadsky. (n.d.). Retrieved from http://www.nbuv.gov.ua/.
- Neumeyer, X., Santos, S.C., & Morris, M.H. (2021). Overcoming barriers to technology adoption when fostering entrepreneurship among the poor: The role of technology and digital literacy. IEEE Transactions on Engineering Management, 68(6), 1605-1618. doi: 10.1109/TEM.2020.2989740.
- Official Site of Kharkiv City Council. (2025). A digital hub to support businesses and communities will be created in Kharkiv. Retrieved from https://www.city.kharkiv.ua/en/news/-57759.html.
- Oh, S.S., Kim, K.A., Kim, M., Oh, J., Chu, S.H., & Choi, J. (2021). Measurement of digital literacy among older adults: Systematic review. Journal of Medical Internet Research, 23(2), article number e26145. doi: 10.2196/26145.
- Onyancha, O.B. (2020). Knowledge visualization and mapping of information literacy, 1975-2018. IFLA Journal, 46(2), 107-123. doi: 10.1177/0340035220906536.
- Pangrazio, L., Godhe, A.L., & Ledesma, A.G.L. (2020). What is digital literacy? A comparative review of publications across three language contexts. E-learning and Digital Media, 17(6), 442-459. doi: 10.1177/2042753020946291.
- Polizzi, G. (2023). Internet users’ utopian/dystopian imaginaries of society in the digital age: Theorizing critical digital literacy and civic engagement. New Media & Society, 25(6), 1205-1226. doi: 10.1177/14614448211018609.
- Radovanović, D., Holst, C., Belur, S., Srivastava, R., Houngbonon, G., Le Quentrec, E., Miliza, J., Winkler, A., & Noll, J. (2020). Digital literacy key performance indicators for sustainable development. Social Inclusion, 8(2), 151-167. doi: 10.17645/si.v8i2.2587.
- Reddy, P., Chaudhary, K., & Hussein, S. (2023). A digital literacy model to narrow the digital literacy skills gap. Heliyon, 9(4), article number e14878. doi: 10.1016/j.heliyon.2023.e14878.
- Ridley, M., & Pawlick-Potts, D. (2021). Algorithmic literacy and the role for libraries. Information Technology and Libraries, 40(2). doi: 10.6017/ital.v40i2.12963.
- Rubryka. (2024). Solutions from Ukraine: Lviv library establishes center for non-formal adult education. Retrieved from https://rubryka.com/en/2024/04/18/tsentr-neformalnoyi-osvity/.
- Rubryka. (2025). Lviv restores unique library of over 7,000 architecture, design, and art publications. Retrieved from https://rubryka.com/en/2025/10/10/ponad-7-000-vydan-pro-arhitekturu-dyzajn-i-mystetstvo-u-lvovi-vidnovyly-unikalnu-biblioteku/.
- SollarSpell (n.d.). Retrieved from https://solarspell.org/.
- Spjeldnæs, K., & Karlsen, F. (2022). How digital devices transform literary reading: The impact of e-books, audiobooks and online life on reading habits. New Media & Society, 26(8), 4808-4824. doi: 10.1177/14614448221126168.
- Strover, S., Whitacre, B., Rhinesmith, C., & Schrubbe, A. (2020). The digital inclusion role of rural libraries: Social inequalities through space and place. Media, Culture & Society, 42(2), 242-259. doi: 10.1177/0163443719853504.
- Tour, E., Creely, E., Waterhouse, P., Pham, X., Henderson, M., & Wallace, M. (2023). Navigating challenging digital literacy practices: The settlement experiences of adults from migrant and refugee backgrounds. Adult Education Quarterly, 73(4), 422-441. doi: 10.1177/07417136231180867.
- Tsai, M.J., Liang, J.C., & Hsu, C.Y. (2021). The computational thinking scale for computer literacy education. Journal of Educational Computing Research, 59(4), 579-602. doi: 10.1177/0735633120972356.
- United Nations Development Programme Ukraine. (2023). Digital Education Hubs: Over 3,000 libraries now teaching Ukrainians digital literacy. Retrieved from https://www.undp.org/ukraine/press-releases/digital-education-hubs-over-3000-libraries-now-teaching-ukrainians-digital-literacy.
- United Nations Development Programme Ukraine. (2024). Two new digital literacy tools for librarians launched on the Diia.Osviata platform. Retrieved from https://www.undp.org/ukraine/press-releases/two-new-digital-literacy-tools-librarians-launched-diiaosvita-platform.
- United Nations Development Programme Ukraine. (2025). Resilient Business Hub opens in Kharkiv, focusing on digital opportunities for entrepreneurs. Retrieved from https://www.undp.org/uk/ukraine/press-releases/novi-tsyfrovi-mozhlyvosti-dlya-pidpryyemnytstva-u-kharkovi-vidkryly-khab-stiykoho-biznesu.
- Withorn, T., et al. (2020). Library instruction and information literacy 2019. Reference Services Review, 48(4), 601-682. doi: 10.1108/RSR-08-2020-0057.
- Yu, J., Bekerian, D.A., & Osback, C. (2024). Navigating the digital landscape: Challenges and barriers to effective information use on the internet. Encyclopedia, 4(4), 1665-1680. doi: 10.3390/encyclopedia4040109.
- Zoom. (n.d.). Retrieved from https://zoom.us.